Dizde Takılma ve Klik Sesi: Plika Sendromu Nedir?

Dizinizi büktüğünüzde iç tarafta tık diye bir ses mi geliyor? Merdiven inerken diz kapağının iç kenarında takılma, ara ara batma hissi mi var? Uzun süre oturduktan sonra dizi düzeltince rahatsız bir gerginlik başlıyorsa, akla gelmesi gereken tablolardan biri bellidir.

Plika sendromu, dizin içindeki ince zar kıvrımının kalınlaşıp tahriş olmasıyla ağrı ve takılmaya yol açan bir tablodur. Bu zar kıvrımına plika denir; herkeste bir izi bulunur ama çoğu zaman sessiz kalır. Sorun, plika sürekli sürtünmeyle iltihaplanıp sertleştiğinde başlar.

Çoğu kişi bu klik sesini ve batmayı yıllarca önemsemez. Oysa tahriş olmuş bir zar kıvrımı, komşu kıkırdağı sürekli çizerek zamanla kalıcı hasar bırakabilir. Doğru yaklaşım sesi susturmak değil, zarı tahriş eden sürtünmeyi ortadan kaldırmaktır.

Plika sendromu nedir ve neden olur?

Diz eklemini içeriden saran ince zara sinovyal membran denir. Bebeklikte bu zarın bir kısmı kıvrım hâlinde kalır ve buna plika adı verilir. Sağlıklı bir dizde bu kıvrım yumuşaktır, kayar ve hiç hissedilmez.

Sorun, plika tekrar tekrar zorlandığında başlar. Aşırı bükme-düzeltme, ani darbe ya da uzun süren tek yönlü yük, ince zarı tahriş eder. Zar zamanla kalınlaşır, esnekliğini yitirir ve bir ip gibi gerilerek diz kapağı ile uyluk kemiği arasında sürtünmeye başlar.

Bu sürtünme bir kısır döngü yaratır. Tahriş olan plika şişer, şişen zar daha çok sürtünür, artan sürtünme iltihabı büyütür. Genellikle en çok tutulan bölge diz kapağının iç yanındaki medial plikadır, çünkü bu kıvrım kıkırdağa en yakın konumdadır.

Plika sendromu belirtileri neler?

Plika sendromu belirtileri çoğu zaman keskin bir krizle değil, sinsi bir rahatsızlıkla başlar. İlk şikâyet genellikle diz kapağının iç kenarında künt bir ağrı ve tam kapanmayan bir tutukluktur. Ağrı, dizi çok büken hareketlerde belirginleşir.

İkinci klasik işaret sestir. Dizi büküp açarken iç tarafta hissedilen tık ya da klik, tahriş olmuş zarın kemik çıkıntısı üzerinden atlamasıdır. Bu ses tek başına tehlike anlamına gelmez ama batma ve takılmayla birlikteyse dikkat ister.

Uzun süre oturmak belirtileri artırır. Sinemada ya da araçta dizi uzun süre bükülü tutan kişi, ayağa kalkarken iç yanda gerginlik ve geçici kilitlenme yaşar. Buna halk arasında “sinema belirtisi” denir ve plikanın tipik izlerinden biridir.

Dizdeki klik sesi tehlikeli mi?

Her klik sesi hastalık değildir. Sağlıklı bir dizde de tendonların ve zarların yer değiştirmesi ağrısız sesler çıkarabilir; buna krepitasyon denir. Belirleyici olan sesin kendisi değil, ona eşlik eden belirtilerdir.

Ses ağrısızsa, şişlik yoksa ve hareketi kısıtlamıyorsa endişe gereksizdir. Ancak klik sesine iç yanda batma, takılma ya da ara ara boşalma hissi eşlik ediyorsa tablo değerlendirme ister. Bu durumda ses, tahriş olmuş bir zarın habercisi olabilir.

Asıl risk sesin kendisi değil, göz ardı edilen sürtünmedir. Sertleşen plika komşu kıkırdağı yıllar içinde aşındırırsa geri dönüşü zor bir hasar bırakır. Bu yüzden ağrılı ve takılmalı bir klik, “geçer” diye beklenmemelidir.

Medial plika sendromu diğer diz sorunlarından nasıl ayrılır?

Diz içi ağrının tek nedeni plika değildir ve tablolar sık karışır. Medial plika sendromu, diz kapağı çevresindeki iki büyük taklitçiden ayırt edilmelidir. Bunlardan biri kıkırdak kaynaklı ağrı, diğeri kıkırdak diskinin yırtığıdır.

Diz kapağı önündeki yaygın ağrı çoğu zaman plikadan değil, eklem yüzeyi yükünün bozulmasından gelir. Bu tabloyu ve farklarını patellofemoral ağrı sendromu ve diz kapağı ağrısı yazısında ayrıntılı ele aldım. Plikada ağrı noktasal ve iç kenardayken, patellofemoral ağrı daha yaygın ve önyüzdedir.

Takılma ve kilitlenme ise akla önce kıkırdak diski yırtığını getirir. İki tablonun ayrımı için menisküs yırtığı belirtileri ve tedavisi içeriğindeki bulgularla karşılaştırma yapmak yol göstericidir. Aşağıdaki tablo bu üç sık nedeni yan yana koyar.